Умед Каримзода, муовини якуми прокурори генералии Тоҷикистон, 15 апрел дар 84-умин иҷлосияи Кумитаи зидди шиканҷаи СММ дар Женева, дар посух ба саволҳои намояндагони кумита, тафсилоти ҳодисаро шарҳ дод.

Ҳангоми пешниҳоди иттилоот, сабти он дар сомонаи расмии Кумитаи зидди шиканҷа нашр шудааст, санаи дақиқ мустақиман зикр нагардид. Аммо аз саволҳои аъзои кумита ва посухҳои ҷониби тоҷик маълум мешавад, ки сухан дар бораи ҳодисаи 31 январи соли 2026 дар боздоштгоҳи Хуҷанд меравад.

Ба гуфтаи Каримзода, бо истинод ба натиҷаҳои тафтишот, ин ҳодиса аз ҷониби се маҳкумшуда барои ҷиноятҳои экстремистӣ ва террористӣ — Гаюров, Халилзода ва Кавраков (номҳои пурраи онҳо ошкор карда намешавад) ба нақша гирифта шуда, амалӣ гардидааст. Дар бораи он ки онҳо ба чӣ айбдоркунӣ маҳкум шудаанд, мушаххас нашудааст.

Ҳангоми сайругашт дар ҳудуди боздоштгоҳ онҳо ба кормандони муассиса — Дустматов, Авазбокиев ва дигарон, инчунин ба яке аз маҳбусон — Исобоев ҳамла карда, онҳоро сахт заданд. Дар натиҷа кормандони муассиса ва як маҳбус ҷароҳатҳои ҷисмонӣ гирифтанд.

Сипас, ба гуфтаи Каримзода, Гаюров ва ҳамдастонаш бо ёрии нардбон ба болои боми бинои боздоштгоҳ баромада, роҳҳои хурӯҷро баста, бо фарёди «Аллоҳу Акбар» ба сӯи кормандон хишт ва пораҳои бетон партофтанд.

Умед Каримзода, муовини якуми прокурори генералии Тоҷикистон

Сарфи назар аз талаби роҳбарият барои қатъи амалҳои ғайриқонунӣ ва тирҳои огоҳкунанда ба ҳаво, маҳкумшудагон ба ҳамла ба кормандони кӯшишкунанда ба болои бом идома доданд.

Дар ин шароит, тавре Каримзода қайд кард, бо истифода аз силоҳи оташфишон Гаюров, Халилзода ва Кавраков безарар карда шуданд.

Ба гуфтаи ӯ, мақомоти тафтишотӣ на танҳо амалҳои иштирокчиёни ошӯб, балки эҳтимолияти беэҳтиётии кормандони боздоштгоҳро низ тафтиш мекунанд.

Дар рафти тафтишот инчунин муайян шудааст, ки ба содиршавии ҷиноят амалҳои беэҳтиётонаи кормандони боздоштгоҳ Рустамов ва Бойбутаев мусоидат кардаанд. Нисбати ҳарду парвандаи ҷиноятӣ боз шуда, ба додгоҳ фиристода шудааст.

Аммо дар бораи он ки беэҳтиётии онҳо дар чӣ ифода ёфтааст ва тибқи кадом моддаҳо ба ҷавобгарӣ кашида шудаанд, мушаххас нашудааст.

Қобили зикр аст, ки ошӯб дар боздоштгоҳи Хуҷанд 31 январ рух дод ва ҳамон рӯз ба мардум маълум шуд, аммо мақомоти дахлдор беш аз даҳ рӯз шарҳи расмӣ надоданд.

Аз ҷумла, вазири адлия Музаффар Ашуриён, ки зиндонҳои кишвар дар ихтиёри ӯ қарор доранд, аз ошкор кардани сабабҳо ва тафсилоти ҳодиса ба рӯзноманигорон худдорӣ кард.

Танҳо пас аз 14 рӯз, 13 феврал, прокурори генералӣ Ҳабибулло Воҳидзода дар нишасти матбуотӣ гуфт, ки се маҳкумшуда барои ҷиноятҳои террористӣ ва экстремистӣ, ки ба мӯҳлатҳои аз 12 то 14 соли зиндон маҳкум шуда буданд, борҳо тартиби адои ҷазоро вайрон кардаанд, аз ин рӯ бо қарори додгоҳ барои онҳо реҷаи зиндонӣ муқаррар карда шуд.

Дар ин ҳол, ӯ шахсияти онҳоро ошкор накард, тафсилоти пурраи ҳодисаро зикр накард ва аз боз шудани парванда нисбати ду корманди боздоштгоҳ хабар надод.

Ошӯбҳо ва муноқишаҳо дар зиндонҳои Тоҷикистон

Ин аввалин ҳодисаи ошӯб ё муноқиша дар ҷойҳои маҳрумият аз озодӣ, бахусус дар муассисаҳои Хуҷанд нест. Ҳамин тавр, дар ноябри соли 2018 дар колонияи ислоҳии реҷаи сахти №3/3 дар 16-умин микроноҳияи шаҳр ошӯби маҳбусон рух дод, ки дар натиҷа, тибқи маълумоти расмӣ, 21 маҳбус ва 2 корманд кушта шуда, панҷ нафар посбон ҷароҳатҳои вазнин гирифтанд.

Инчунин 3 феврали соли гузашта дар зиндони маъруф ба «Хиштӣ» (муассисаи ислоҳии №3/2) дар шаҳри Ваҳдат ошӯбе рух дод, ки дар натиҷа, тибқи иттилои расмӣ, 3 маҳбус кушта шуда, 3 корманд, аз ҷумла сардори муассиса, маҷрӯҳ шуданд.

Бегоҳии 19 майи соли 2019 дар ҳамин муассиса ошӯби дигаре рух дод: 30 маҳбус, ки бо корд ва ашёи буранда мусаллаҳ буданд, се корманди муассисаро дастгир карда, куштанд ва бо мақсади тарсонидан панҷ маҳбуси дигарро низ куштанд.

Дар маҷмӯъ, дар натиҷаи ин ҳодисаҳо ва пахшкунии баъдии ошӯб 29 маҳбус кушта шуданд. Барои ташкили ошӯб Суди Олии Тоҷикистон мӯҳлати зиндони 28 маҳкумшударо дароз кард.

Дар солҳои қаблӣ низ борҳо кӯшишҳои гуреза аз зиндонҳои Тоҷикистон сурат гирифтаанд, аммо қариб ҳамаи онҳо барои ташкилкунандагон ва иштирокчиён ноком анҷом ёфтаанд: онҳо ё кушта шудаанд, ё боздошт шуда, ба зиндон баргардонида шудаанд.

Кумитаи зидди шиканҷаи СММ аз даҳ коршиноси мустақил иборат аст, ки иҷрои Конвенсияи зидди шиканҷа ва дигар намудҳои муносибат ва ҷазои бераҳмона, ғайриинсонӣ ё таҳқиркунандаро аз ҷониби давлатҳои узв назорат мекунад.

Кумита барои таъмини ҷавобгарии давлатҳо дар қабили вайронкунии ҳуқуқи башар масъул буда, мунтазам паёмҳо дар бораи шиканҷаро бо мақсади пешгирии он баррасӣ мекунад.

84-умин иҷлосияи Кумитаи зидди шиканҷаи СММ 13 апрел оғоз шуда, то 1 майи соли 2026 идома хоҳад кард. Тибқи Конвенсия, кишварҳои узв вазифадоранд ҳар чор сол як маротиба дар бораи вазъи ҳуқуқи башар гузориш диҳанд.