Чунин тағйирот ба «Созишнома байни ҳукуматҳои Тоҷикистон ва Русия дар бораи ҷалби муташаккили шаҳрвандони Тоҷикистон барои кор дар қаламрави Русия» ворид карда шуда, 8 апрел аз ҷониби вакилон тасдиқ карда шуданд.

Маънии тағйирот дар чист?

Одамонро ба кор дар Русия тавассути сохторҳои давлатӣ бо гурӯҳҳои муташаккил мефиристанд. Яъне на танҳо «худаш кор ёфта рафт», балки тавассути механизми расмӣ. Дар Тоҷикистон бо ин кор Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ машғул мешавад: он метавонад шаҳрвандонро ба Русия ба таври муташаккил, барои маҷмӯи мушаххас фиристад.

Пештар бисёре аз муҳоҷирон бештар мустақилона амал мекарданд: миёнаравон, корфармоёнро меҷустанд ё танҳо ба Русия мерафтанд ва дар он ҷо кӯшиши кор пайдо кардан мекарданд. Ҳоло давлат мехоҳад ҳамоҳангсозии бештарро ба ӯҳда гирад ва ин равандро марказонидатар кунад.

Аммо ин маънои онро надорад, ки ба кор дар Русия ҳоло танҳо тавассути Вазорати меҳнат рафтан мумкин аст. Ҳоло сухан маҳз дар бораи ҷамъоварии муташаккил ҳамчун механизми алоҳида меравад, бидуни манъи дигар усулҳои сафар ба кор.

Чунин ҷамъоварии мақсаднок чӣ гуна хоҳад буд?

Тартиби ҷамъоварии муташаккил пешбинӣ мекунад, ки корфармо пешакӣ бо корманди эҳтимолӣ аз хориҷа мусоҳиба мегузаронад, ба ӯ кафолатҳои иҷтимоӣ мувофиқи шартномаи меҳнатӣ таъмин мекунад ва корманд уҳдадор мешавад, ки шароити кор ва қонунҳои кишвари истиқоматро риоя кунад.

Ҳамин тариқ, система шаффофтар ва муташаккилтар мегардад: корфармо метавонад пешакӣ номзадҳои мувофиқро интихоб кунад ва худи муҳоҷирон барои кӯчидан ва кори оянда омода шаванд. Ин бояд хатарҳои шуғли ғайриқонунӣ кам кунад ва мутобиқшавиро дар ҷои нав осон кунад.

Муҳоҷирони корӣ дар Русия. Акс: Алексей Майшев, РИА Новости

Боз чӣ тағйирот ба амал омад?

Ҷамъоварии муташаккил тавассути Вазорати меҳнати Тоҷикистон боз бо он мусоидат хоҳад кард, ки акнун қисми расмиёти ҳатмӣ (масалан, гирифтани ангуштон, муоинаи тиббӣ, имтиҳони донистани забон) дар ватан, пеш аз сафар ба Русия сурат мегирад. Яъне пеш аз сафар шахсро метавонанд пешакӣ тафтиш ва барои сафар омода кунанд.

Барои худи муҳоҷирони корӣ ин метавонад нақшаи равшантар ва пешбинишавандаи сафарро маъно дошта бошад. Агар пештар бисёре тақрибан нобино сафар мекарданд, дар ҷойи ҳодиса бо ҳуҷҷатҳо, имтиҳонҳо ва муоинаи тиббӣ сару кор мегирифтанд, акнун қисми ин масъалаҳоро пешакӣ — дар Тоҷикистон ҳал кардан мумкин аст.

Дар ин ҳолат, пас аз вуруд ба қаламрави Русия танҳо гирифтани иҷозатномаи кор (патент) ва оғози фаъолияти меҳнатӣ боқӣ мемонад.

Ин махсусан барои онҳое муҳим аст, ки бори аввал барои кор ба Русия мераванд. Вақте қисми расмиёт дар хона сурат мегирад, шахс хатари камтари раддият, ҷарима ё дигар мушкилот пас аз вуруд дорад. Ҳадди аққал, дар назария ин тавр бояд кор кунад.

Аллакай арзиши муоинаи тиббӣ барои гирифтани патент дар Тоҷикистон маълум аст. Ба гуфтаи Саломуддин Юсуфӣ, муовини якуми вазири тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, дар муассисаҳои давлатии тиббӣ ин расмиёт 240 сомонӣ, дар хусусӣ — 300 сомонӣ хоҳад буд.

Дар бораи ин мақомоти тоҷик чӣ фикр доранд?

Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Тоҷикистон Солеҳа Холмаҳмадзода изҳор дошт, ки ҳадафи навовариҳо ҳифзи манфиатҳои муҳоҷирони тоҷик аст.

«Протокол ба шаҳрвандон имкон медиҳад, ки қисми зиёди расмиёти зарурӣ, аз қабили гирифтани маълумотномаи тиббӣ, супоридани ангуштон, супоридани имтиҳони донистани забони русӣ, таърих ва қонунгузории Русияро пеш аз сафар — дар дохили кишвар анҷом диҳанд», — қайд кард ӯ дар суханронии худ дар назди вакилон 8 апрел.

Солеҳа Холмаҳмадзода. Акс asia +

Оё нуқсонҳо ҳастанд?

Ҳа, ва дар бораи онҳо низ бояд гуфт. Ҷамъоварии муташаккили муҳоҷирон, аз як тараф, ба мақомот имкон медиҳад, ки равандро беҳтар назорат кунанд. Аммо аз тарафи дигар метавонад ба норасоии қувваи корӣ оварда расонад.

Аз ин бештар тиҷорати хурд нигарон аст. Тибқи маълумоти РБК, коршиносон бар он ақидаанд, ки яке аз нуқсонҳои ҷамъоварии муташаккили муҳоҷирон дар он аст, ки ширкатҳои хурд наметавонанд дар ин система ширкат варзанд — барои онҳо кор тибқи чунин нақша душвор хоҳад буд, зеро он пули зиёдатӣ, ҳуҷҷатҳо ва қоидаҳои сахтро талаб мекунад. Барои киро кардани муҳоҷир тавассути ҷамъоварии муташаккил, корфармо бояд пешакӣ ба феҳристи махсус ворид шавад, корти идентификатсионӣ гирад ва мунтазам ҳисоби худро тамдид кунад. Ҳамаи ин пулакӣ аст — ҳам барои корфармо ва ҳам барои худи корманд.

Барои ширкати калон чунин хароҷот ва расмиёт одатан имконпазир аст, аммо барои тиҷорати хурд — аллакай бори назаррас. Махсусан аз он сабаб, ки дар ширкатҳои хурд, соҳибкорони инфиродӣ ва фармоишгарони хусусӣ ниёз ба кормандон аксар вақт тағйир меёбад: имрӯз одам лозим аст, пагоҳ не, ё ба кори дигар лозим аст. Дар системаи ҷамъоварии муташаккил муҳоҷир амалан ба корфармои мушаххас ва шароити мушаххаси киро пайваст мешавад, аз ин рӯ зуд тағйир додани он душвор аст.

Аз ин рӯ, барои тиҷорати хурд чунин модел метавонад дар амал кам истифодашаванда бошад ва аз ин сабаб онҳо метавонанд бо норасоии кормандон рӯ ба рӯ шаванд.

Ғайр аз ин, ҷамъоварии муташаккил метавонад дар худи муҳоҷирон низ боиси беэътимодӣ гардад.

Коргарони муҳоҷир дар навбат дар назди бинои хадамоти муҳоҷират дар Маскав, соли 2023. Акс: AFP

Масалан, онҳо метавонанд каналҳои ғайрирасмии шуғлро аз сабаби беэътимодӣ ба расмиёти сахти бюрократӣ ва тарси вобастагӣ аз корфармо афзал донанд.

Дар ниҳоят, ҳар системаи марказонидашуда на танҳо тартибот, балки бюрократияи иловагӣ низ мебошад. Ва оё ин ба муҳоҷирони тоҷик фоида меорад ё баръакс, сардарди иловагӣ меорад, аз муваффақияти татбиқи ин қарор вобаста аст.